Thành Phần Hoạt Chất Trong Giảo Cổ Lam

Giảo cổ lam được biết đến nhiều nhờ nhóm hoạt chất saponin phong phú, cùng với flavonoid và polysaccharide. Bài viết này tổng hợp các thành phần hóa học chính đã được ghi nhận trong dược liệu này và những nghiên cứu liên quan.

Nhóm saponin (gypenoside)

Thành phần được nghiên cứu nhiều nhất trong Giảo cổ lam là nhóm saponin triterpenoid kiểu dammaran, gọi chung là các gypenoside. Theo các tài liệu tổng hợp, Giảo cổ lam chứa hơn 100 loại saponin thuộc nhóm này, trong đó có một số saponin được ghi nhận có cấu trúc giống hệt hoặc tương tự saponin trong nhân sâm (ginsenoside). Đây là lý do Giảo cổ lam thường được ví như một loại “nhân sâm phương Nam” trong dân gian. [CẦN KIỂM DUYỆT] Cách gọi ví von này chỉ phản ánh sự tương đồng về cấu trúc hóa học của một số saponin, không có nghĩa Giảo cổ lam có tác dụng dược lý tương đương hoàn toàn với nhân sâm.

Phanoside và các saponin mới được phân lập

Năm 2004, Viện Dược liệu Trung ương phối hợp với Viện nghiên cứu Karolinska (Thụy Điển) đã phân lập được một saponin mới từ Giảo cổ lam, đặt tên là phanoside (theo tên nhà khoa học Việt Nam Đào Văn Phan). Nghiên cứu cho thấy phanoside có khả năng kích thích tế bào đảo tụy tiết insulin, đặc biệt phản ứng rõ hơn khi nồng độ glucose trong máu ở mức cao. Ngoài ra, năm 2012, nhóm nghiên cứu của GS.TS Phạm Thanh Kỳ phối hợp với các cộng sự Hàn Quốc đã phân lập thêm 7 saponin mới, được đặt tên là gypenoside VN 01–07. [CẦN KIỂM DUYỆT] Các hoạt tính sinh học được công bố của nhóm gypenoside VN 01-07 chủ yếu đến từ thử nghiệm trên tế bào trong phòng thí nghiệm, cần thêm nghiên cứu lâm sàng trên người để có kết luận đầy đủ về ứng dụng điều trị.

Flavonoid, polysaccharide và các thành phần khác

Bên cạnh saponin, Giảo cổ lam còn chứa flavonoid và polysaccharide – hai nhóm hoạt chất thường được nghiên cứu về khả năng chống oxy hóa và hỗ trợ chuyển hóa. Ngoài ra, dược liệu này còn chứa các acid amin tan trong nước, một số vitamin, cùng các nguyên tố vi lượng như kẽm, sắt, selen, và được ghi nhận khá giàu canxi hữu cơ.

Vì sao thành phần hóa học quan trọng với chất lượng dược liệu?

Hàm lượng saponin gypenoside trong Giảo cổ lam có thể thay đổi tùy theo giống cây (loại 3, 5 hay 7 lá chét), vùng trồng, điều kiện khí hậu, thời điểm thu hái và phương pháp sơ chế, bảo quản. [CẦN KIỂM DUYỆT] Số liệu “hàm lượng saponin cao gấp 3-4 lần nhân sâm” được nhiều nguồn phổ biến trích dẫn nhưng cần được đối chiếu với kết quả phân tích hóa học độc lập, có kiểm định trước khi khẳng định chắc chắn cho một lô dược liệu cụ thể. Đây cũng là lý do người dùng nên chọn Giảo cổ lam có nguồn gốc, quy trình sản xuất rõ ràng, thay vì sản phẩm trôi nổi không kiểm định.